Phật giáo trước thách thức của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Ngày đăng: 15:08 13/05/2019

Tôn giáo đang ở đâu và sẽ như thế nào trong thời đại 4.0? Đó là một câu hỏi, một thách thức lớn mà các nhà hoạt động tôn giáo nhất định phải quan tâm. Và việc ứng dụng công nghệ vào cơ sở tôn giáo phải chăng là cần thiết để tôn giáo gần gũi hơn với con người?

 

Thượng tọa Thích Minh Nhẫn hướng dẫn Đại biểu quét thẻ QR code để xem tài liệu Vesak.

Trong khuôn khổ chương trình Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc Vesak 2019, ngày 13-5, tại Trung tâm Văn hóa Phật giáo Tam Chúc, huyện Kim Bảng (tỉnh Hà Nam), Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc tế về chủ đề “Phật giáo và Cách mạng công nghiệp 4.0”. 

Chủ trì hội thảo, Thượng tọa Thích Đức Thiện - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng trị sự, Trưởng ban Phật giáo quốc tế Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhấn mạnh, hội thảo được tổ chức nhằm làm rõ khái niệm Cách mạng công nghiệp 4.0 và những thuận lợi cũng như những điểm cần lưu ý khi ứng dụng các phương tiện truyền thông hiện đại trong Hoằng dương Chánh pháp. Đây là những chủ đề thu hút được nhiều tham luận của các học giả trong nước và quốc tế nhằm làm nổi bật ảnh hưởng của khoa học công nghệ với giáo dục Phật giáo.

Chia sẻ tại diễn đàn “Phật giáo và cách mạng công nghiệp 4.0 trong khuôn khổ Hội thảo Khoa học Quốc tế bên lề Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc năm 2019, Tiến sĩ Phan Tâm, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông chia sẻ, những thay đổi trong xã hội thực mà thế giới ảo tạo ra đang tác động không nhỏ đến sức mạnh văn hoá tinh thần, trong khi văn hoá và tinh thần dần tộc đang được xem là “sức mạnh mềm”, và được kỳ vọng sẽ là đột phá chiến lược trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội thời gian tới. Tư tưởng, triết học, thế giới quan, nhân sinh quan, các triết lý nhân văn, hướng thiện… của Phật giáo đều có thể phát huy rất tích cực giá trị của mình trong việc khắc chế những tác động tiêu cực nêu trên.

Thứ trưởng đánh giá, với vai trò là một tôn giáo lớn của đất nước, những giá trị tốt đẹp của Phật giáo còn góp phần xây dựng niềm tin và sự tự tin của con người, dân tộc Việt Nam trong việc xây dựng một đất nước hùng cường. Niềm tin và sự tự tin sẽ khơi dậy tinh thần của dân tộc, góp phần tạo ra sức mạng vượt qua thách thức của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Mặt khác khi đất nước thịnh vượng thì tôn giáo cũng sẽ có điều kiện phát triển. Những thành quả của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ góp phần hỗ trợ Phật giáo trong hoạt động tổ chức, quản lý và hoằng pháp, góp phần đưa Phật giáo tới gần hơn nữa sinh hoạt, đời sống người dân.

Một nhà sư đã nói: “Muốn đi xa phải về gần”. Chúng ta muốn phát triển vươn tới những tầm cao mới thì phải giữ cái gốc là đạo đức xã hội, triết lý nhân văn, hướng thiện, nền tảng văn hoá và tinh thần dân tộc. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang đưa chúng ta đi rất xa, nhưng hành trình này chỉ có ý nghĩa khi đích đến là một xã hội ổn định, một thế giới hoà bình, người dân hạnh phúc. Vì vậy, các giá trị của Phật giáo bảo vệ và phát triển sẽ tiếp tục rất hữu ích để chúng ta vững vàng tiến bước trên hành trình này, Thứ trưởng bày tỏ.

Với tham luận “Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 - Góc nhìn Phật giáo xây dựng xã hội bền vững và hạnh phúc”, học giả Peter Leonard Daniels (Australia) đã làm nổi bật vấn đề tầm ảnh hưởng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Ông cho rằng, cuộc cách mạng này liên quan đến nhiều lợi ích xã hội, ảnh hưởng đến hầu hết người dân thế giới cũng như đến môi trường tự nhiên và nhân tạo nơi họ sinh sống.

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 không dễ được định nghĩa và phân biệt rõ ràng, nhưng thường có đặc trưng là sự “xóa nhòa ranh giới” giữa hai thế giới thực tế và kỹ thuật số. Sự kết nối lẫn nhau và ảo hóa cũng là chìa khóa trong cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

Thượng tọa Thích Nhật Từ cho rằng, cách mạng công nghệ 4.0 cũng có những mặt trái của nó và nhiệm vụ của con người là phải cân nhắc trước mỗi sự việc.

"Cái gì cũng có hai mặt. Khi chúng ta lạm dụng kỹ thuật số rủi ro phá hoại an ninh cảm xúc và an ninh tâm trí bằng các trang web, hình ảnh bẩn, làm chúng ta rất khó làm chủ 6 giác quan để trở thành chân nhân cho đến thánh nhân. Cân nhắc giữa mặt hại và lợi người sử dụng truyền thông kỹ thuật số cần phải làm chủ chính mình để dùng các phương diện tích cực từ cuộc cách mạng công nghiệp lần 4.

Mặt tác hại của truyền thông kỹ thuật số có thể gấp hàng triệu lần so với mặt tích cực nhưng chúng ta không thể đứng ngoài cuộc sống số. Vấn đề là phải nắm vững bản chất đời sống số để khi sử dụng mặt tích cực của truyền thông kỹ thuật số, chúng ta không bị ô nhiễm bởi các phương diện tiêu cực từ cuộc cách mạng công nghiệp lần 4", hoà thượng Thích Nhật Từ chia sẻ.

Hoà thượng Thích Tấn Đạt lại có tham luận khá gần với thực tiễn hoằng pháp tại Việt Nam bởi theo hoà thượng, hoằng pháp hay hoằng dương chánh pháp trở thành nhiệm vụ then chốt, quan trọng của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong hiện tại và tương lai:

"Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là một xu thế, một tiến bộ lớn của loài người không ai có thể đảo ngược. Chúng ta, hàng tăng ni với trọng trách cầm ngọn đuốc chánh pháp, với trí tuệ của người con Phật cùng tinh thần khế lý, khế cơ, khế xứ, khế thời rất cần học hỏi, nắm bắt và tận dụng thành tựu của cuộc cách mạng này để áp dụng vào lĩnh vực hoằng pháp độ sinh. Làm được như thế, chúng ta sẽ hoằng truyền giáo lý vi diệu của Đức Phật một cách hữu hiệu trong thời đại văn minh với những thành tựu tiên tiến của khoa học kỹ thuật.

Tuy nhiên, với trải nghiệm của bản thân, tôi xin nhấn mạnh rằng dù nền văn minh loài người phát triển như thế nào, dù xã hội chúng ta chuyển biến ra sao, việc tu tập, trau dồi Tam vô lậu học, chí nguyện độ sanh và lộ trình giải thoát, giác ngộ vẫn là cứu cánh cho bản thân mỗi người, cho tăng ni Phật tử cũng như toàn xã hội.

Cho nên, cố gắng nắm bắt công nghệ 4.0 để ứng dụng trong sứ mạng hoằng pháp, nhưng chúng ta vẫn không quên phát huy những giá trị cốt lõi, tinh hoa của giáo pháp sinh động của Đức Thế Tôn. Nguồn năng lượng an lành nơi thân tâm, một trí tuệ tuyệt vời, một kiến giải vô ngã vị tha, dung nhiếp tất cả các pháp, giúp lòng người thanh thoát an vui, chuyển hóa não phiền, ra khỏi đau khổ, luân hồi sanh tử".

Các tham luận như: “Bảo tồn các thánh tích Phật giáo tại Ấn Độ” của học giả Duraiswamy (Ấn Độ), “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong việc dịch thuật kinh văn Phật giáo” của học giả Trần Khánh Tiên (Mỹ), “Trí tuệ Phật giáo vì nền hòa bình bền vững trong kỷ nguyên công nghệ 4.0” của học giả Subhash Chandra (Ấn Độ) và “Giáo dục tôn giáo: Phật giáo và cuộc cách mạng công nghệ 4.0” của học giả Ven Jeongwan Sunim (Hàn Quốc)… đã góp phần làm rõ tầm quan trọng của Cách mạng công nghệ 4.0 với sự phát triển của Phật giáo, đặc biệt là trong công tác Hoằng pháp.

Ứng dụng công nghệ 4.0 tại nhiều cơ sở Phật giáo

Tại chùa Bayan Lepas (Penang, Malaysia), nhà chùa không còn phát cho phật tử những mảnh giấy để ghi tên người quá cố và nguyện ước của họ trong các buổi cầu nguyện nữa. Thay vào đó, các màn hình LCD 50 inch được treo ở hai vách của phòng cầu nguyện sẽ hiển thị tên tuổi của người mất và chuyển sang tên người khác sau mỗi 3 giây.

Tên của người quá cố được thiết kế lồng trong hình hoa sen bay về phía lòng bàn tay của Đức Phật, như hàm ý rằng linh hồn của họ được Đức Phật đón nhận, độ trì. Chùa cũng cung cấp cho tín đồ cả nến sạc LED vì nó không chỉ thân thiện với môi trường mà còn giúp phòng cháy.

Tại chùa Bà Thiên Hậu (Kualar Lumpur, Malaysia), người muốn xin xăm không phải tốn công lắc lon như trước mà chỉ cần cầm cả bó xăm bao gồm các thẻ xăm nhựa có in số bỏ vào một chiếc lon lớn, ngay lập tức một thẻ xăm sẽ tự động nảy lên. Người xin xăm đến hộc tủ có số xăm tương ứng, mở ra là lấy được giấy giải xăm bao gồm ba thứ tiếng Mã Lai - Hoa - Anh.

Tại chùa Long Tuyền (Bắc Kinh, Trung Quốc), nhà sư robot tên Xian’er đã thu hút hàng ngàn lượt phật tử đến tham quan ngôi chùa có tuổi đời trên 500 năm này. Nhà sư chỉ cao 60 cen ti mét, mũm mĩm, ngộ nghĩnh như nhân vật hoạt hình, có thể đọc kinh Phật và trả lời mỗi lần 20 câu hỏi cho những ai viết câu hỏi lên tấm bảng điện tử trước ngực anh ta. Với những câu hỏi ngoài khả năng, Xian’er sẽ nói “Không biết” hoặc “Để tôi hỏi lại sư phụ đã”.

Chùa Kodaiji 400 năm tuổi ở Kyoto đã ra mắt robot android tên Mind Mindar đứng trên bệ cao 195 cen-ti-mét, nặng 60 ki lô gam, được làm bằng silicon và nhôm, mô phỏng hình tượng nữ thần của lòng thương xót Kannon nổi tiếng trong văn hóa Phật giáo Nhật Bản.

Mindar trung tính về giới tính, biết tụng kinh, cúi đầu, đánh trống và rung chuông. Ngoại hình của Mindar được giữ ở mức gần giống như một robot trần trụi, có thể thấy rõ dây nhợ ở phần thân. Một camera được cấy vào mắt trái của Mindar để lấy nét đối tượng, giúp nó linh hoạt hơn trong giao tiếp bằng mắt. Mindar còn có thể trả lời các câu hỏi bằng tiếng Nhật và nhà chùa sẽ chiếu phụ đề tiếng Anh và tiếng Trung lên tường.

Trước tình trạng người trẻ tham dự các buổi nói chuyện Phật giáo giảm sút dần, nhà sư Gyosen Asakura, trụ trì chùa Asakura (Fukui, Nhật Bản) đã phát minh ra hoio - công nghệ hợp nhất hình ảnh, kinh điển Phật giáo truyền thống với ánh sáng điện tử rực rỡ, bắt mắt - để thể hiện những hình ảnh về cuộc sống của linh hồn sau khi chết ở cõi Cực Lạc trong các buổi thuyết giảng.

Việc sử dụng công nghệ trong cơ sở Phật giáo cũng là nỗ lực để tương thích với con người hôm nay - vốn đã thân thiết quá mức với điện thoại thông minh, máy tính bảng và vô số vật chất kỹ thuật khác. 

Toàn Thắng

Thông báo